Μοράλιτι παρτ του
Προσωπικά δεν νομίζω ότι είναι καθόλου δύσκολος ο ορισμός του ηθικού χωρίς θρησκευτικούς όρους. Ευτυχώς έχω πολλούς κολλητούς που έχουν κάνει τη δουλειά πριν από μένα για μένα (όποιος θέλει βιβλιογραφία, έχουμε).
Αλλά πρώτα απ’ όλα, πρέπει όλοι να συνειδητοποιήσουμε ότι η θρησκεία, που ως γνωστόν μας έχει συνηθίσει σε κυκλικά επιχειρήματα, έχει σφετεριστεί το καλό και το ηθικό. Οι εκφράσεις “αθεόφοβος”, “δεν έχει ιερό και όσιο”, είναι εκφράσεις που φανερώνουν πόσο όλοι μας έχουμε συνδέσει το θεό με οτιδήποτε θεωρείται ευγενές για την ανθρώπινη κοινωνία. Αν όμως δούμε τα πάντα μέσα απ’ το πρίσμα της λογικής, θα δούμε ότι το κυκλικό επιχείρημα, “η ηθική προέρχεται απ’ το θεό, γιατί ο θεός αντιπροσωπεύει ότι είναι ηθικό σε αυτό τον κόσμο”, είναι τόσο γελοίο όσο το “η αγία γραφή είναι ο λόγος του θεού γιατί το λέει ξεκάθαρα μέσα στην αγία γραφή”.
Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν έχει νόημα να χαρακτηρίζουμε ηθικά ή ανήθικα πράγματα που δεν έχουν σχέση με την αλληλεπίδρασή μας με την κοινωνία. Η βλασφημία, αν την ορίσουμε ως προφορική προσβολή προς τα θεία, είναι ένα έγκλημα χωρίς θύμα. Ποιος πλήττεται πραγματικά αν εγώ κατεβάζω καντήλια; (Η έμφαση πάει στο “πραγματικά”.) Ο χαρακτηρισμός “ηθικό” και “ανήθικο” έχει νόημα όταν δίνεται σε πράξεις που έχουν ουσιαστικές, πραγματικές συνέπειες (το πιάσατε το υπονοούμενο…)
Να πω λοιπόν κι εγώ τη μαλακία μου:
Ηθική χαρακτηρίζεται η πράξη που συμβαδίζει με την εξελικτικά διαμορφωμένη τάση του ανθρώπινου εγκέφαλου να συμπεριφέρεται αλτρουιστικά.
Τι κρύβει ο παραπάνω ορισμός; Ναι, κυρίες και κύριοι, υπάρχει μια έμφυτη συνιστώσα της ηθικής στον άνθρωπο, με τη διαφορά ότι την εμφύτευση δεν την έχει κάνει κανένας ιπτάμενος, αόρατος, σούπερ ντούπερ διαπλανητικός ξερόλας, αλλά η φυσική επιλογή. Όταν βλέπεις να βασανίζεται κάποιος, στον εγκέφαλό σου παίρνουν φωτιά οι ίδιοι νευρώνες που ξυπνάνε όταν βασανίζεσαι ο ίδιος. Απίστευτο κι όμως αληθινό.
Όσοι βρισκόμαστε σε αυτόν εδώ τον κόσμο, κουβαλάμε τα γονίδια των προγόνων μας, αυτών που επιβίωσαν αρκετά ώστε να αναπαραχθούν. Και ο άνθρωπος, που δεν έχει τα φυσικά προσόντα του καρχαρία, της τίγρης και της κατσαρίδας, αναγκαστικά έπρεπε να επιδείξει αλτρουισμό για να επιβιώσει. Αυτός που έκλεβε τα αποθέματα της τροφής, είτε γρονθοκοπήθηκε μέχρι θανάτου απ’ τα άλλα άτομα της φυλής, ή δεν έγινε αντιληπτός, ή έπεισε τους άλλους ότι πρέπει να φάει περισσότερο, για να έχει δύναμη να διώξει τα κακά πνεύματα (οι απόγονοι των τελευταίων λέγονται παπάδες).
